قالی ایرانی

آشنایی با قالی های ایرانی

اگر تا به حال به یکی از بازارهای قالی رفته باشید حتما از دیدن دنیایی از نقش و نگار و رنگ و زیبایی هیجان زده شده اید. دیدن آن همه هنر و زیبایی در یک قاب دو در سه یا سه در چهار و یا هر شکل و ابعاد دیگری ممکن است هر کسی را تشویق به خریدن یک تخته از آن قالی های زیبا کند، حال یا برای استفاده یا جنبه زینتی آن. در هر حال هرچه که باشد شکی نیست که قالی های ایرانی یکی از پر طرفدارترین قالی های جهان است و از شهرت و محبوبیت و معروفیت زیادی برخوردار است. در این جا ما به بررسی  علت معروفیت قالی ایرانی می پردازیم.

پیشینه قالی ایرانی

کارشناسان قالی معتقدند که قالی و قالی‌بافی و بافت انواع قالی خواستگاه و محل پیدایش آن آسیا است. پژوهشگران می گویند که ایران، ترکستان و قفقاز مهد اولیهٔ هنر قالی بافی هستند. از نوشته های برخی از متون  چنین برداشت می شود که هنر قالی‌بافی خیلی پیش از میلاد مسیح وجود داشته است. شاعر و حماسه‌ سرای معروف یونانی در قرن هفتم پیش از میلاد، تختی را یاد می کند که قالی ارغوانی رنگ آن را پوشانده است. همچنین سایر مورخان و شاعران و نویسندگان هم در نوشته هایشان این نکته را ذکر کرده اند که ایرانیان عادتشان این است روی قالی های بسیار نرم و لطیف استراحت می کنند. یک بررسی ساده به ما نشان می دهد که علاوه بر کشورمان، در کشورهایی مثل ترکیه، اسپانیا، ترکمنستان، افغانستان، قفقاز، پاکستان، هند، مصر، چین، و حتی کشورهای رومانی و شبه ‌جزیرهٔ بالکان نیز صنعت قالی و هنر قالی‌ بافی رواج داشته و آن ها هم در این زمینه فعالیت داشته اند.

اما در نهایت این هنر خاص ایرانیان بوده و ایرانیان اولین مردمی بودند که به قالی‌ بافی و قالی روی آوردند و در این مورد هنرشان شهره جهان است. بر اساس بررسی های انجام شده اولین قالی موجود در دنیا قالیچهٔ ایرانی پازیریک است. این قالی در سال ۱۹۴۹ م. بوسیله  گروهی از باستان‌شناسان روس در حفاری‌هایی در منطقهٔ آلتای سیبری جنوبی در درهٔ ای به همین نام یعنی پازیریک کشف شد.

تاریخچه قالی به هزاره پنجم و ششم پ.م در آسیای میانه می رسد. قالی ایرانی پازیریک را نخستین و کهن ‌ترین قالی دستباف جهان دانسته اند. که بافت آن را به دوران هخامنشیان نسبت می دهند. در کاخ تیسفون یک قالی خیلی معروفی به نام بهارستان وجود دارد که شکوه و زیبایی بسیاری دارد و در ادبیات اسلامی هم مورد توجه قرار گرفته و بازتاب گسترده ای دارد. به دلیل زیبایی ها و هنر و دقت و ظرافتی که در بافت قالی و قالی وجود دارد این هنرهمیشه مورد توجه بوده که امروزه به جنبهٔ تزئینی آن بیشتر توجه می‌شود.

محبوبیت قالی ایرانی

یکی از دلایل اصلی که قالی ایرانی در جهان بیشتر مورد توجه قرار گرفته است و مشتری بیشتری دارد این است که نسبت به قالی تولیدی سایر کشورها تنوع رنگ بیشتری دارد، کیفیت مواد و مصالح به کار رفته در آن مرغوب تر و بهتر است، هنرو ظرافت خاصی در آن به کار گرفته شده و رنگ ها زنده و طبیعی به نظر می رسند، نقش و نگارهای آن جذاب است و گیرایی خاصی دارد که برای بیننده و خریدار چشم نواز است. همه این موارد در این امر موثر بوده  و باعث شده قالی ایرانی معروفیت و محبوبیت خاص خود را داشته باشد.

 ویژگی های قالی ایرانی

بدون در نظر گرفتن شرایط، جغرافیائی قالی هر شهرستانی با شهرستانی دیگر تفاوت ها و شباهت هایی دارد. در بعضی موارد کاملا با یکدیگر تفاوت دارند چون وضعیت فرهنگی دو شهرستان با هم فرق دارد، یک سری از تفاوت ها شامل ‌تفاوت در نوع بافت و نقش و نگار و نخ تار و نوع پشم است. در مواردی حتی اگر یک قالی را دو استاد قالی باف مختلف بافته باشند که دارای یک نقش و نگار و کیفیت های ظاهری یکسان باشد فقط یک استاد و کارشناس خبره قالی می تواند تفاوت آن دو قالی را تشخیص دهد و می‌گوید به اصطلاح قالی دو دست بافت است که این موضوع در هنر قالی بافی یک ایراد و نقص است.